interview

คุยกับเกษตรกรเวียงสาว่าด้วยราคาเช่าที่ดิน ยาสูบ ยาฆ่าแมลง และสวัสดิการ อสม.

ยาสูบเป็นพืชเศรษฐกิจสำคัญในจังหวัดน่าน ดินดอนติดกับแม่น้ำน่านอย่างบ้านบุญเรืองเป็นแหล่งปลูกยาสูบหลากหลายสายพันธุ์ ส่งขายให้พ่อค้าคนกลางที่ตั้งโรงงานอยู่อำเภอท่าวังผา

‘อ้อน’ นิลระกา ต๊ะปะแสง วัย 53 ปี เป็นหนึ่งในเกษตรกรที่ปลูกยาสูบ เธอเติบโตที่บ้านบุญเรือง ตำบลไหล่น่าน อำเภอเวียงสา จบ ม.6 แล้วเริ่มต้นชีวิตชาวไร่ ช่วยพ่อแม่ทำไร่ข้าวโพด ไร่ยาสูบ และพืชสวนครัวส่งโรงงาน 

ช่วงเวลาของการพัฒนาและขยายโอกาสการศึกษา ที่ดินจับจองตั้งแต่รุ่นพ่อแม่เปลี่ยนมืออยู่กับนายทุนที่รอเก็งกำไรจากนโยบายสร้างมหาวิทยาลัยในภูมิภาค เมื่ออยู่ในฐานะผู้เช่าที่ดิน เธอหมุนเวียน สลับสับเปลี่ยน หาแหล่งทำมาหากิน เช่าที่หลายแปลง ทั้งริมแม่น้ำว้า ที่ดินริมแม่น้ำน่าน เพื่อปลูกฟักทอง น้ำเต้า แตงกวา ตามสูตรสำเร็จของโรงงานที่ใช้สารเคมี

เมื่อสามีเริ่มป่วยเพราะสูดดมสารเคมีจากยาฆ่าแมลงและยาฆ่าหญ้าทุกวัน เธอตัดสินใจเลิกปลูกพืชตามใบสั่งของโรงงานชั้นนำ กลับมาปลูกยาสูบกับข้าวโพด และทำอาชีพเสริมในช่วงพักงานไร่ ขายขนมจีนน้ำเงี้ยว และเนื้อหมูนึ่งเป็นกับแกล้มและอาหารจานด่วน ขายให้คนบ้านใกล้เรือนเคียง

สองสามปีที่ผ่านมา ช่วงสถานการณ์โควิดระบาด เธอรับผิดชอบหน้าที่อาสาสมัครหมู่บ้าน (อสม.) เข้าไปแนะนำและเก็บข้อมูลผู้ป่วย คำตอบถูกบันทึกด้วยคำเมืองสำเนียงน่านยากเกินจะถ่ายทอด ขออนุญาตพากย์ด้วยภาษาไทยกรุงเทพฯ

แถวเวียงสาเขาปลูกยาสูบกันหลายบ้านมั้ย

มีบ้านไหล่น่าน บ้านลี่ บ้านคลึง ที่ปลูกยาสูบ บ้านบุญเรือง 20-30 บ้าน ถ้าที่ไกลก็ปลูกผักสวนครัวขาย

ซื้อเมล็ดพันธุ์ยาสูบจากที่ไหน

เราก็เอาต้นแก่ ริบใบออกหมด เอาไปซอย เอาดอกทิ้ง เก็บหน่อไว้ หน่วยมันเยอะ ดอกมันเป็นพวง นับไม่ถ้วน เม็ดยาสูบ หนึ่งต้นหว่านก็ได้หลาย หนึ่งหน่อก็ได้หลายโจ้ (หน่วยเรียกดอกยาสูบ) ไว้ประมาณห้าหกต้นก็ได้แล้ว ต้นใดงามก็เอาไว้ เม็ดมันน้อยเอาหว่าน เพาะพันธุ์ ตากให้แห้ง ไปหว่านในแปลงกล้า เป็นต้นยาสูบ ถึงจะเอามาปลูกได้ ต้องรอต้นใหญ่ก่อน เตรียมรถไถ รอหยอดปุ๋ย ต้นเท่าเข่า เอามาตอน เด็ดยอด รอหน่อมันออก ริดหน่อหมดให้มันแก่ ตอนนี้ต้นยังเล็ก ใบยายังไม่ใหญ่

มีชื่อพันธุ์มั้ย

เรียกบ่จ้าง เพิ่นว่า ดงดอ ดงปี เห่าดง วิเชียรแดง ดงแดง กับยาปี ยาปีเป็นใบยาวเท่าแขน พันธุ์ใบใหญ่ พันธุ์ยาวิเชียร มีหลายอันปน เราเอาพันธุ์ยาของเขามาปลูก ซื้อต้นกล้า หว่านของตัวเองไม่ค่อยออก ญาติกันฉีดยาฆ่าหญ้า แปลงกล้าตายหมดเลย ราคาต้นกล้าร้อยต้นก็ 30 บาท บางครั้งก็ร้อยละ 20 บ้าง หนึ่งไร่ปลูกถี่ก็สองพันต้นถึงสองพันห้าร้อยต้น ถ้าห่างก็พันแปด อยู่ที่ว่าเราวางหลุม

ใช้คนปลูกหรือใช้เครื่องหยอด

เราใช้คนปลูก ใช้เชือก วัดระหว่างห่างกันสามสิบนิ้ว เอาเสียมขุด เอาน้ำใส่ปุ๋ย หยอดและเอายาปลูก เอาปุ๋ยเอาน้ำ ตักใส่ในบัว เเล้วเอาต้นกล้าลง เอาเม็ดมาเพาะ ถอนต้นมาปลูก เพาะกล้าต่างหาก ประมาณเดือนกันยาฯ เริ่มหว่านเม็ดแล้ว เดือนตุลาฯ ก็ลงดินแปลงใหญ่เลย

มีกระบะเพาะกล้า ?

เป็นแปลงผัก เอาเม็ดโรย เอาขี้แกลบกลบไว้ หมั่นมาดู รอใบเป็นใบยา ก็ลอกต้นกล้าได้

ต้องดูแลอะไรบ้าง

รดน้ำ ถ้าฝนตกก็ไม่ต้องรดทุกวัน ถ้าฝนไม่ตกก็ทุกวันให้มันออก อยู่ในแปลงต้นไม่ใหญ่ ก็เอาปุ๋ยเร่ง ปุ๋ยน้ำตาล เป็นเม็ดขาวๆ สูตรตรากระต่ายก็ได้แล้ว ต้องหยอดปุ๋ย รอวันศุกร์นี้ หยอดให้มันใหญ่ ปุ๋ยสูตร 15 ราคา 1,580 แพงเหมือนกัน ตรากระต่าย หัววัวคันไถ ตราเรือใบไวกิ้งได้หมด ส่วนใหญ่ใส่ตรากระต่าย ช่วงเก็บยาตื่นเช้า เอาใบยามารูด เอามาซอย มาหั่นยาก็เก้าโมงเช้า

ต้นเท่าไหนถึงขายได้

ถ้าแก่ ก็เท่าเอว ใบเท่าใบตองกล้วย ใบใหญ่ เราก็รอมันแก่ ริดเอาไปบ่ม ภาษาเมืองเรียก อุก เอาใส่กระสอบมัดตั้งไว้  ตามระเบียบบ้าน ถ้าอากาศมันเย็นก็หกคืน รูดเอาก้านออก พันเอามาซอยเครื่อง มันมีสองเครื่อง มีเครื่องหั่นแบบริบ แบบเครื่องใหญ่เช่าท่าวังผา ที่เวียงสามีเครื่องหั่นเองทุกบ้าน ราคาหมื่นห้า หมื่นแปด แพง ของท่าวังผาสองหมื่นปลาย แม่ซื้อมานานแล้วจากบ้านคลึง เพิ่นผลิตเครื่องเอง ถ้ามันไม่ดีก็ใช้ที่บ้านคลึง

เก็บผลผลิตได้ช่วงเดือนไหน

เดือนมกราฯ กุมภาฯ เสร็จสิ้นก่อนเดือนเมษาฯ ระยะเวลาเก็บเกี่ยวแล้วแต่ยา แก่ไม่แก่ ถ้าตอนต้นต่ำแก่น้อย ถ้าตอนสูงก็นานแก่ ใบยาต้องใหญ่อีก

ปลูกแล้วเอาไปขายยังไง

พ่อค้าคนกลางมารับซื้อ เขาเปิดโรงงานที่ท่าวังผา ก็ได้ราคาพันสอง โรงงานใหญ่อยู่สมุทรสาคร อยู่ที่พ่อค้าจะให้ราคา ถุงละ 900 ก็ขายมาแล้ว ถ้าโกดังเต็ม เพิ่นมากดราคาเรา ปกติถ้าเป็นกิโลฯ ถุงละพัน กิโลฯ ละร้อย ให้กิโลฯ ละร้อยยี่สิบ เราก็ได้พันสอง ทำสัญญาหมดนะ บ้านผู้ใหญ่เซ็นส่งให้ ส่งสรรพสามิต ต้องเป็นชื่อเราอยู่กับสมุดเขียว หนึ่งปีต้องเสียประมาณ 300 บาท เราแจ้งสามไร่ เขาจะตีว่าได้กี่ถุง กี่กระสอบ ยากนะ เเต่ก่อนไม่ได้ทำ พ่อค้ามาซื้อเอง สองสามปีก่อน เขามาซื้อหนัก เลยต้องลงทะเบียน

หนึ่งไร่ได้กี่ถุง

ยางามก็ 30 ถุง ยาไม่งามก็ 25 ถ้ามันไม่ตาย มันไม่เหลืองก็ได้อยู่สามสิบถุง หนึ่งไร่ก็ได้ประมาณสามหมื่นบาท

หักเงินเหลือใช้จ่ายเท่าไร

หักค่าปุ๋ย ค่ายา ค่าปุ๋ยคงเหลือสองหมื่น บางที่ยางาม สิบไร่ก็ได้เป็นแสน สองไร่สามไร่ก็แสนปลาย คุ้มนะ ผลผลิตต่อปี ทำน้อยก็ได้ ทำมากก็ได้มาก

หนึ่งปีปลูกยาสูบได้กี่รอบ

1 รอบ เอายาออกก็ปลูกข้าวโพด เสร็จน้ำก็ท่วมพอดี ถ้าไม่ทำของเจียไต๋นะ ถ้าปลูกของเจียไต๋ ทำได้หลายรอบ

เห็นบอกว่าพ่อค้ามารับซื้อต้องเซ็นสัญญา ได้เงินเลยมั้ย

ต้องรอผลผลิตออกก่อน ทำมาแล้วสองสามปี แต่ก่อนไม่ได้เซ็นสัญญา ต้องมีใบ ต้องเกี่ยวกับสรรพสามิต ไม่มีมันผิดกฎหมาย ลงทะเบียนกับเขาพร้อม

ถ้าเป็นไปได้ อยากให้ได้ราคายาสูบเท่าไร

อยากได้สักกิโลฯ ละ 150 บาท คุ้มอยู่ได้เลย พูดถึงปีที่แล้วยาสูบตาย  ทำหลายไร่ได้สามสี่หมื่น สาเหตุใดไม่รู้ คนใดก็ตาย ไม่ใช่คนเดียว เป็นที่ดิน ถ้าปีไหนน้ำท่วมก็ดีไป เอาเชื้อโรคไปหมด

ตอนรุ่นพ่ออุ๊ย แม่อุ๊ย เขาปลูกยาสูบกันยังไง

เขาทำยาก้อน เกียดมีดเขียงยาไม้ ซุกใบยาเข้าไป เพิ่นซอยมือ หั่นทั้งก้าน ขายเป็นก้อน ตอนนี้รูดก้านขว้าง เอาแต่ใบหั่น มันไม่เหมือนกันแต่ละสมัย เด็ดเอาไปบ่มเหมือนกัน รอมันเหลือง แล้วตากแดดเป็นก้อน ตากแต่ยา มันกว้างได้หกก้อน ก้อนยามันแห้งแล้วพับ ตากสามแดด สลับใบ พลิกใบเอาทางพื้นขึ้น เเล้วทุบเข้าหากัน แล้วมัด

ตากเป็นใบแห้งง่ายกว่าเหรอ

แห้งง่ายกว่า ตากยาวไปเลย แดดที่สามก็พลิก แล้วก็จุ่มล้ำ มันแห้งสนิท มันใช้เวลาหน่อย ได้เป็นมัด ทำแบบนี้ง่าย

มีปีไหนที่ขายยาสูบไม่ได้มั้ย

สมัยก่อนทำเป็นก้อน ขายยาก พ่อค้าตามบ้านเอาไปขายที่ชัยภูมิ เลยหยุดทำแบบก้อนกัน เเล้วมีพ่อเลี้ยงท่าวังผามาซื้อ สามสี่ปีนี้เอง เดี๋ยวนี้รอบๆ ปลูกของเจียไต๋ทั่วไปหมด คนไม่ไปก็ทำยาสูบ ปีที่แล้ว ยาสูบตายด้วย ดินไม่ดี ป่าข้าวโพดไม่ได้เงินเลย ได้เงินแค่สี่หมื่นไม่คุ้ม

อย่างหมู่บ้านไม่มีแบรนด์ยาสูบของหมู่บ้านเหรอ

ไม่มีนะ ไม่รู้จะขายใคร เขารณรงค์ไม่ให้สูบบุหรี่

เคยสูบเองมั้ย

ไม่เคย ทำขายอย่างเดียว แต่เวลารูดใบ กลิ่นมันออก ไม่เคยสูบสักครั้ง

คนในครอบครัวสูบบุหรี่มั้ย

ลูกบ่าว 30 คนหนึ่ง 25 คนหนึ่ง ไม่สูบนะ เหล้ายาเป็นบางครั้ง

ปีนี้น้ำท่วมหรือยัง

ท่วมแล้ว เป็นแม่น้ำน่าน ปีนี้ไม่ขึ้นบ้าน แต่ถ้าน้ำน่านกับน้ำว้ามากระทบกันก็ขึ้นถึงบ้าน

ปลูกยาสูบกับข้าวโพดในที่ดินตัวเองมั้ย

เช่าที่เขา อย่างแปลงนี้ก็พันห้า สองแปลงก็สามพัน รวมหนึ่งไร่กว่า สัญญาหนึ่งปี เราทำได้สองอย่าง ยาสูบกับข้าวโพด เช่าสองเจ้า เจ้าละพันห้า ไร่ละสองงาน และมีอีกที่สองงาน สี่พัน ถ้าทำของ เจียไต๋เขาจะหมุนเวียนกันหลายรอบ

ปลูกข้าวโพดขายที่ไหน

พ่อค้าคนกลาง คนบ้านเรา เขาซื้อเป็นเม็ดไป กระสอบละแปดร้อย ปลูกหนึ่งไร่ต่อกระสอบน้อย ห้ากิโลฯ ถ้าสิบกิโลฯ ก็ได้สองไร่ ใช้เครื่องรถไถก่อน ฝนตกก็ข้าวโพดหยอด และวิดน้ำ เดือนเมษาฯ ไม่ค่อยมีผล รอเอาน้ำในบ่อ วิดมาใส่ในไร่ข้าวโพด

ปลูกยาสูบกับข้าวโพดได้กี่ปีแล้ว

ปลูกมานานแล้วจนลูกอายุสามสิบ เเต่รุ่นพ่อแม่ เพิ่นไปปลูกไร่บนดอย ทางบ้านลี่ ศูนย์เครือข่ายเพื่อการเรียนรู้เครือเพื่อภูมิภาค จุฬาฯ ไม่ไกลจากบ้านประมาณกิโลฯ แฟนทำงานอยู่เป็นสวนสมุนไพร แต่เราไม่มีไร่ ขายให้เจ๊กไปแล้ว เขาจะทำสร้างมหาวิทยาลัย สมัยกระแสนู้น

ค่าเช่าที่ดินไร่ละ 1,500 หมดเลยหรือเปล่า

ที่ลุ่มติดกับแม่น้ำราคาค่าเช่า 4,000 บาท กับที่ดอนราคาค่าเช่า 1,500 บาท เขามีโฉนด เเต่บางที่ไม่มีโฉนด ส่วนมากใกล้น้ำไม่ค่อยมีโฉนด

ที่ดินริมน้ำไม่มีโฉนด รู้ได้ยังไงว่าที่ดินของใคร

เขาทำมาตั้งนานแล้ว มีเจ้าของ เขาจับจองมาแต่สมัยพ่ออุ๊ย แม่อุ๊ย เพิ่นจับจองว่าเป็นของเพิ่น ดินมันมูนขึ้นมา เขาก็ทำต่อไปได้อีก

ชอบมั้ยดินเเม่น้ำขึ้นมาใหม่

ดินน้ำว้าเหมาะ ดินน้ำน่านแห้งเร็ว มูนดินดี มูนทรายไม่ดี ปลูกยาสูบ ข้าวโพด มันแกวงาม

ไม่คิดปลูกของเจียไต๋บ้างเหรอ

ไม่เอาของเจียไต๋ ต้องใส่ยาฆ่าแมลงหนัก ยาพ่น เขาปลูกกัน เอาผลผลิตส่งโรงงานคือ ฟักทอง มะแตง มะเต้า ปลูกหลากหลาย ได้ทั้งปี ได้หลายรุ่น สามเดือนเก็บแล้ว เมื่อก่อนทำนะ ทีนี้แฟนป่วยเป็นก้อนเนื้ออยู่ในปอด ต้องผ่าออก เพราะใช้ยาฆ่าแมลง ต้องไปเบิกที่เขา หักจากค่าผลผลิตเลย พอสุขภาพแฟนไม่ดี ไม่มีใครช่วย เราต้องจ้างคน มันต้องสูบน้ำเข้าไร่ หนักกว่ายาสูบ ยาสูบใช้หยอดน้ำ ใส่ปุ๋ยจบแล้ว อันนั้นสูบตลอด แห้งต้องสูบ ส่งลูกสองคนแม่ ส่งเรียนจบ ไม่ได้กู้เงินสักบาท จบด้วยเจียไต๋ ยาสูบใส่ปุ๋ยอย่างเดียว บางคนขี้เกียจตอนหน่อยาสูบ เขาก็ใส่ยา แต่เรากลัวอันตราย เพราะเราไปดมมัน โดนมาก่อน แฟนไปอยู่โรงพยาบาลเป็นเดือน

ช่วงโควิด เกษตรกรมีสวัสดิการอะไรช่วยเหลือมั้ย

ไม่เห็นนะ ช่วงนี้ไม่มี เขาช่วยเหลือเกษตรกรนานมากแล้ว เป็น อสม. (อาสาสมัครหมู่บ้าน) ได้เงินจากที่นั้น

เป็น อสมต้องทำอะไรบ้าง

ช่วงโควิดทุกข์ ใครเป็นโควิด อสม. ต้องไปตรวจ ไปบอก ตอนนี้คนใดเป็น ก็รายงานหมอ เราก็กลัวติด ไม่ชอบไป แต่มันจำเป็นต้องไปหน้าที่เรา ต้องมีไลน์ ส่งข้อมูลทำรายงาน อสม.1 กับลูกน้ำยุงลาย ได้เงินเดือนละพัน ช่วงสถานการณ์โควิดเดือนละห้าร้อย เงินจะเข้าบัญชี ธกส. ทุกวันที่สิบห้า วันที่สิบสองไม่แน่นอน

เริ่มมาทำงาน อสมได้ยังไง

เริ่มเเรกหัวหน้าบ้านผู้หญิงมาชวน เพิ่นมาบอกใช้สิทธิได้หลายอย่าง เลยเข้าไปเป็นกับเพิ่น เป็นมาหลายปี ได้ค่าตอบแทน หมอมาเราก็ต้องไป คนเป็นไตเป็นอะไร ไปเทไปล้างที่เค้าถ่าย คนป่วยไตระยะสุดท้าย หมอเรียกเราก็ต้องไป ให้ไปด้วย ชวนเพื่อนไปด้วย ผู้ชายไม่ค่อยได้ไป ไปแต่ผู้หญิง

กลัวโควิดมั้ยเดี๋ยวนี้

ไม่รู้ ไม่กลัวเท่าไร เขาเป็นกัน วุ่นวายเเล้ว อย่างคนเป็นเบาหวาน เขาว่าลงปอด ว่ามันไอ มันปากแหบ มีคนเฒ่าตายอายุ 70 ไม่ได้ฉีดวัคซีน

เป็น อสมได้สวัสดิการรักษาพยาบาลมั้ย

เราขอยาที่อนามัยได้ ส่วนเรื่องรักษาอยากให้มันฟรี เราทำงานเหนื่อยมาแล้ว ค่าห้องพิเศษนี่ ลูกใช้สิทธิไม่ได้นะ เบิกได้แต่แฟน อสม. ได้สิทธิสามสิบบาท กับสิทธินอนห้องพิเศษ

อยู่ได้มั้ย ใช้เวลาหกเดือนกว่าจะได้เงิน

เคยแล้ว อยู่ได้ไม่ได้ก็จำเป็น หวิดๆ ขาดๆ บ้าง

มีช่วงเหนื่อยหรือเปล่า

ไม่ค่อยนะ มีเวลาพัก แต่ถ้าทำของเจียไต๋เราต้องทำงานทั้งวัน ยันค่ำ ออกเช้าตีห้า สองทุ่มเข้าบ้าน เจียไต๋ทุกข์ ทำที่สวนแดนน้ำว้า น้ำน่าน บางที่ก็เช่า ตีสองต้องผสมพันธุ์ฟักทอง ออกบ้านตีหนึ่ง แปดโมงเข้าบ้าน ต้องหนีบดอกผสม แล้วออกไปอีก สองทุ่มเข้าบ้าน ต้นหนึ่งได้สองลูก เป็นแขนง

ถ้าปลูกยาสูบกับข้าวโพดไม่ไหวเเล้ว อยากทำอะไรต่อ

ไม่รู้ จะปลูกอะไร ขายของก็ไม่ใช่ขายดี ถ้าโรงงานรับซื้อผลผลิต ทำข้าวโพดหยอดจบ เขาชอบทำกัน ไม่ได้ทำอย่างอื่น ถ้าทำได้ อยากทำไร่ข้าวโพดกับยาสูบต่อ ถ้าร่างกายไม่ดี ก็จะพัก ทำน้อยลงไป  มีขายกับข้าวด้วย ทำมาหลายเดือนแล้ว เพื่อนบ้านเปิดร้านสวัสดิการ ก็เลยมาขายขนมจีน ทำตั้งแต่เช้า ขายจนถึงตอนเย็น ทำไว้ให้ลูกขาย ตื่นตีห้า ซื้อหมู หูหมู ตีน กระเพาะมานึ่ง มาต้ม บ้านเราชอบยำ ทำกับข้าวเสร็จแล้วมาปลูกยา ต้องปลูก รอแฟนเกษียณจากคนสวนอีก 6 ปี จะเบา ทำยาสูบ ไปขายก๋วยเตี๋ยว ตอนนี้เราขายขนมเส้น เล็กๆ น้อยๆ ก่อน วันนี้ก็ขาย แต่มีลูกชายทำอยู่ บางวันมีคนสั่งให้ไปส่ง ซื้อหมูนึ่ง เอาไปแกล้มเหล้า.

 

 

nandialogue

 

 

เรื่องและภาพ ซัน แสงดาว

You may also like...