art & culture

เขียนชีวิต

ในห้องเรียนจิตรกรรมที่โรงเรียนโบซาร์ Beaux –Arts ปารีส เด็กสาวอายุราวลูกหลานเตรียมตัวเป็นต้นแบบให้นักศึกษาเขียนอานาโตมี อาชีพนี้น่าจะเลือกเป็นอาชีพสุดท้ายของใครหลายคน แม้จะเป็นอาชีพสุจริตก็ตาม ยิ่งอากาศหนาวๆ แบบนี้ เป็นแบบนู้ดครึ่งตัวน่าจะพอไหว

ทุกต้นแบบนู้ดมีเรื่องราวของชีวิต บางคนจำใจใช้แอลกอฮอล์ บางคนอยากบันทึกความงามส่วนตัวไว้ชื่นชมยามที่ตนเองเหี่ยวแห้งแรงโรย บางคนรู้สึกว่าคุณค่ามนุษย์มันหายไป  อีกคนหมื่นสองหมื่นก็เอาแล้ว พอปลดหนี้สิน เธอว่า นักศึกษาปริญญาเอกคนหนึ่งบอกว่าเธอถอดเสื้อผ้าออกทั้งหมดเพื่อร่วมเป็นส่วนหนึ่งของธรรมชาติตรงนั้น ยืนกลางทะเลสาบเพื่อเรียกร้องให้คนสนใจปัญหาที่เกิดขึ้น ทุกคนยืนเป็นแบบนู้ดด้วยภาวะอารมณ์ที่ต่างกันไป

ชั่วโมงหนาวๆ นี้ ที่โบซาร์ไม่ใช่นู้ดครึ่งตัว เขาให้เขียน Figure Nude แบบ Contour Drawing เด็กสาวสามคนคงต้องทนหนาวอยู่บ้าง แม้จะมีเครื่องทำความร้อนอยู่ในห้องโถงนั้น ห้องยาวราว 6×8 เมตร แบบกะด้วยสายตา นักศึกษาชาวสิงคโปร์พาเราไป ที่ตึกเรียนเขามีพื้นที่เป็นเหมือนสตูดิโอขนาดย่อม ให้นักศึกษามีที่ทำงานส่วนตัวแบบที่ตึกอาร์ตของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยก็มี  

การเขียนนู้ดแบบกลุ่มใหญ่ที่ไม่ใช่เขียนส่วนตัว โดยทั่วไปเท่าที่เคยผ่านมาคือถ้าไม่จัดเป็นวงกลมก็จัดแบบครึ่งวงกลม ต้นแบบของเรายืนหรือนั่งอยู่บนแท่นตรงกลางห้อง ขาตั้งเฟรมและนักศึกษาจะอยู่รายรอบหุ่นต้นแบบมีชีวิตนั้น หรือไม่ก็ให้แบบของเราอยู่ชิดผนังด้านใดด้านหนึ่ง แล้วให้นักศึกษาเลือกมุมเขียนตามที่เห็นสวยงาม ฝึกวาดเส้นคอนทัวร์แต่ละครั้ง ให้เวลาราวสามชั่วโมงแล้วก็หยุดให้ต้นแบบของเราพักราวสามสิบนาที ต้นแบบส่วนใหญ่จะมีทักษะระดับหนึ่ง คือยืนหรือนั่งนิ่งได้ไม่น้อยกว่าสามสิบนาที เว้นแต่เพื่อการร่างเพียงโครงแบบเร็วๆ ตามวัตถุประสงค์ อาจเป็นท่าทางเต้นระบำ ท่าแบบโยคะ หรือเป็นท่ายืนปล่อยแขนธรรมดาถ้าต้องยืนอยู่นานๆ โดยมารยาททุกคนจะไม่ถ่ายภาพต้นแบบ เว้นแต่จะตกลงกัน เมื่อศิลปินต้องจำเป็นต้องศึกษาเกี่ยวกับรูปทรง น้ำหนัก สัดส่วนของร่างกายมนุษย์ดีที่สุดคือการสังเกตชีวิตจริง

Contour Drawing คือการวาดเส้นแบบใช้ประสาทสัมผัส ตามองที่หุ่นต้นแบบ มือลากเส้นโดยไม่มองกระดาษ  ไม่ต้องการงานเหมือนจริง จุดหมายคือ ฝึกทักษะใช้สายตาให้สัมพันธ์กับมือจนเกิดความชำนาญ เขียนจนรู้สึกว่าง่ายและทำได้เร็วลื่นไหล  สิ่งที่ได้จากการฝึกวาดเส้นประเภทนี้ น่าจะทำให้เรากล้าตัดสินใจ ฝึกให้มั่นใจในการใช้เส้น เพราะเขียนต้นแบบมีชีวิต เขาไม่ได้นั่งนิ่งๆ เป็นหุ่นยนต์ เราต้องกล้าลากเส้นให้เร็ว เมื่อรู้แบบนี้แล้ว ถ้าเอาแต่อ้อยสร้อยเท่าสาวฟ้อนเทียน เราก็เขียนไม่ทัน เพราะไม่ถึงสิบนาทีท่าทางของเธอก็จะเปลี่ยนไป

Ecole Nationale Supérieure des Beaux–Arts โรงเรียนนี้มีอายุ 350 ปีแล้ว ก่อตั้งเมื่อปี ค.ศ. 1795 จุดประสงค์ของโรงเรียนเขาบอกไว้ว่าเพื่อผลิตช่างทำงานแนวคลาสสิก อนุรักษ์ศิลปะแบบอุดมคติ เพื่อให้คนรุ่นต่อไปเรียนรู้ศิลปะแนวคลาสสิก แต่ของใหม่เขาก็ให้ทำ อ่านจากประวัติของโรงเรียนคือพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 ต้องการสร้างพระราชวังใหม่ เลยต้องเร่งระดมคนมาเรียนรู้ หาช่างมาถ่ายทอดความรู้  สร้างสถาปนิก ช่างพิมพ์ ช่างปั้น ช่างวาดขึ้นใหม่ให้มากเพียงพอ สำหรับการก่อสร้างพระราชวังแวร์ซาย รูปแบบศิลปะต่างๆ ที่ประกอบกันอยู่ในวังนี้ ทำขึ้นในกรอบอุดมคติแบบคลาสสิก นีโอคลาสสิก (Classicism) และโรแมนติก (Romanticism) สองแนวคิดนี้รวมกัน เป็นรูปแบบงานศิลปะที่เรียกว่า Académie des Beaux-arts แต่ก่อนต้องถือว่าสถาบันศิลปะในยุโรปมีอิทธิพลต่อสถาบันศิลปะทั่วโลก ลักษณะของ Académie des Beaux-arts จึงเป็นที่มาของคำที่เราคุ้นหูกันว่าอาคาเดมิกอาร์ต Academic Art เส้นเป็นพื้นฐานสำคัญหนึ่งในเจ็ดส่วนประกอบของศิลปะตามกรอบแนวคิดศิลปะแบบอาคาเดมิก

เส้นคืออะไร ทำไมต้องใช้เส้นคอนทัวร์ Contour Line  

เส้นคือการเดินทางของจุด ถ้าเราเขียนจุดให้ชิดติดกันอย่างต่อเนื่อง เราจะเห็นแถวของจุดนั้นเป็นเส้น ทำได้หมดไม่ว่าจะเส้นตรงเส้นโค้ง เส้นมีหลายรูปแบบเส้นตรง เส้นโค้ง เส้นเฉียง เส้นซิกแซก เส้นแฝงและเส้นอิสระ ถ้าไม่รู้จักเส้นก็เหมือนมีรถจอดอยู่แต่ไม่รู้ว่าขับยังไง การใช้เส้นคอนทัวร์ เรามองว่ามันคือเส้นอิสระประเภทหนึ่งวิ้งๆ ขีดยังไงก็ได้ ขีดเร็วๆ ช้าๆ หนาๆ บางๆ ได้หมด เมื่อมีทักษะพื้นฐานในการลากเส้นแล้วจะสนุกเมื่อมาวาดเส้นแบบคอนทัวร์

Contour Drawing ทำได้สองแบบ คือลากเป็นเส้นเดียวจนจบรูปนั้น แบบไม่ยกมือออกจากกระดาษเลย กับอีกวิธีคือตาดูแบบ แล้วดูมือด้วยตอนลากเส้น เขียนแบบหลังนี้จะได้รูปทรงใกล้เคียงกว่าแบบไม่ดูกระดาษเลย บางคนเรียกวิธีเขียนรูปแบบนี้ว่า Blind Contour Drawing, Continuous  Line Drawing ฝรั่งจะเรียกอะไรก็ตาม ที่สุดมันก็คือวิธีเท่านั้น ไม่มีอะไรเป็นข้อห้าม เราคือผู้เลือกหาวิธีที่เหมาะ ทำบ่อยๆ เราจะรู้เองว่าอะไรเหมาะกับวัสดุอะไร ลองเขียนหลายๆ แบบดีที่สุด เราจะรู้ว่าเพราะเขียนแบบนี้จึงให้ผลแบบนี้ มันแตกต่างกันไป เมื่อมือสัมพันธ์กับตาอย่างลื่นไหล บางทีเราก็ได้อะไรที่คาดไม่ถึงเหมือนกัน

ดูตัวเขียนจีน เขียนลายมือด้วยพู่กันอันเดียว ทำเส้นหนาบางได้ระดับ 0.5 m 5.0m คือเรียกว่าจะให้เส้นหนาเส้นบางแค่ไหน ก็ทำได้หมด วิธีลากเส้นอิสระแบบนี้ สัมพันธ์กับน้ำหนักมือที่กดพู่กัน กดหนักกดเบาก็ได้เส้นที่แตกต่าง การลากเส้นคอนทัวร์ด้วยพู่กัน ได้ผลลัพธ์ต่างจากลากด้วยดินสอ ปากกาหรืออื่นๆ ที่เป็นของแข็ง 

ใช้เส้นคอนทัวร์ Contour Line สร้างเอกลักษณ์ได้ เพราะทุกคนมีลายมือ น้ำหนักมือที่ไม่เหมือนกัน ลักษณะเส้นเฉพาะตัว เกิดจากการทำซ้ำๆ ทั้งเส้นจากพู่กัน ปากกา ดินสอหรืออื่นๆ บนวัสดุรองรับทุกประเภทได้หมด ดินหินทราย คงจำได้ความงามบางรูปรอยที่เคยขีดเขียนบนพื้นทราย

เส้นคอนทัวร์ของศิลปินระดับโลกอย่าง August Rodin เขาเขียนคนได้ง่ายเท่ากับที่เขาหายใจ เขียนด้วยเส้นคอนทัวร์ ลากง่ายๆ อย่างกับเป็นสัญชาตญาณติดตัวมาแต่เกิด ดูเหมือนเส้นมันออกมาอย่างอิสระทันที เขาคงเข้าใจรูปร่างมนุษย์ รู้จักเส้นสายอย่างดี ก่อนที่จะมาปลดปล่อยฝีมือใส่ดินใส่หินอย่างได้เข้มข้น

ผลงานเส้นสายอิสระที่น่าทึ่งแบบนี้แหละ ที่ส่งแรงกระเพื่อมต่อศิลปินอย่าง Henry Matisse และศิลปินรุ่นหลังอย่างมากในการเขียนหรือปั้นรูปคน เขาทำให้เราเห็นว่าไม่ต้องไปกังวลกับความถูกต้องของอนาโตมีเหมือนยุคก่อนหน้ามากนัก ภาพประกอบในหนังสือ Les Fleurs Du Mal ของ Charles Baudelaire ที่โรแดงเขียนด้วยเส้น hatching ผสมกับเส้นคอนทัวร์ ที่ยังดูเหมือนเต้นระบำงดงามอยู่จนถึงวันนี้ได้ หมายความว่าเขาต้องผ่านการเขียนนู้ดมามากมายแค่ไหน

ทุกครั้งที่เขียนนู้ด ไม่ว่าจะเขียนที่โรงเรียนเก่าแก่ เขียนที่สตูดิโอสมัยใหม่ เขียนลูกสาวเจ้าสัว เขียนชายหนุ่มขายบริการ เขียนนางแบบมืออาชีพ เราจะรู้สึกเสมอว่านี่คือบรรยากาศศักดิ์สิทธิ์ที่เรากำลังเขียนชีวิต.

 

 

nandialogue

 

 

เรื่องและภาพ สุมาลี เอกชนนิยม


เกี่ยวกับผู้เขียน : สุมาลี เอกชนนิยม จิตรกรชาวร้อยเอ็ด จบช่างศิลปแล้วไปต่อจุฬาฯ ก่อนบินลัดฟ้าสู่มหาวิทยาลัย Sorbonne กรุงปารีส แสดงเดี่ยวครั้งแรกในปี 1996 และทำงานสืบเนื่องเสมอมา มีโชว์ทั้งในและต่างประเทศ เคยเป็นอาจารย์สอนศิลปะที่สถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์อยู่ 19 ปี ปัจจุบันเป็นศิลปินอิสระ ใช้เวลาหลักๆ อยู่กับการเขียนรูป เธอเคยพูดกับมิตรสหายว่า ‘การเขียนรูปคือรางวัลสูงสุดที่มอบให้ตัวเอง’

You may also like...